คำถามง่ายๆ ว่า “จะทำอย่างไรให้เด็กยุคใหม่เข้าใจโลจิสติกส์ โดยไม่ต้องนั่งจำทฤษฎีจากหน้าจอ” กลายเป็นจุดเริ่มต้นของ “Cold Chain Champion” บอร์ดเกมการเรียนรู้ที่พัฒนาขึ้นโดยมหาวิทยาลัยศรีปทุม นำองค์ความรู้ด้านการจัดการโซ่ความเย็นมาย่อไว้บนกระดาน ให้ผู้เรียนได้คิด วางแผน เจรจา และตัดสินใจผ่านสถานการณ์จำลอง พร้อมเปิดพื้นที่ให้ทักษะสำคัญในโลกการทำงานเกิดขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ
พฤติกรรมการเรียนรู้ของคนรุ่นใหม่กำลังเปลี่ยนไป การนั่งฟังบรรยายหน้าห้องเป็นเวลานานอาจไม่ใช่วิธีที่จะทำให้ผู้เรียนเข้าใจเรื่องที่มีความซับซ้อนได้ดีที่สุด โดยเฉพาะศาสตร์อย่าง “โลจิสติกส์และซัพพลายเชน” ที่เต็มไปด้วยกระบวนการ การวางแผน และการตัดสินใจที่เชื่อมโยงกันเป็นระบบ
โจทย์นี้ทำให้ วิทยาลัยโลจิสติกส์ การบิน และสมาร์ทโมบิลิตี้ มหาวิทยาลัยศรีปทุม เริ่มตั้งคำถามกับรูปแบบการเรียนรู้แบบเดิม และมองหาเครื่องมือที่จะทำให้ทฤษฎีโลจิสติกส์ไม่หยุดอยู่เพียงบน PowerPoint แต่กลายเป็นประสบการณ์ที่ผู้เรียนสามารถ “ลงมือคิด” ได้ด้วยตัวเอง
หาเกมที่ตอบโจทย์ไม่ได้ ก็สร้างขึ้นมาเอง
ผศ.ดร.ธรินี มณีศรี คณบดีวิทยาลัยโลจิสติกส์ การบิน และสมาร์ทโมบิลิตี้ มหาวิทยาลัยศรีปทุม เล่าถึงจุดเริ่มต้นว่า จากประสบการณ์สอนพบว่า ผู้เรียนยุคใหม่ตอบสนองต่อการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมและประสบการณ์มากกว่าการรับฟังทฤษฎีเพียงอย่างเดียว ทีมอาจารย์จึงเริ่มมองหาบอร์ดเกมที่สามารถนำมาประยุกต์ใช้กับองค์ความรู้ด้านโลจิสติกส์ แต่ปัญหาคือ เกมที่มีอยู่ยังไม่สามารถตอบโจทย์เนื้อหาและบริบทของการเรียนโลจิสติกส์ในประเทศไทยได้อย่างที่ต้องการ
“เราพยายามเลือกบอร์ดเกมที่เกี่ยวข้องกับทฤษฎีด้านโลจิสติกส์มาให้นักศึกษาเรียนรู้ผ่านการเล่น แต่สุดท้ายหาเกมที่ตรงกับโจทย์ของเราไม่ได้ เราก็เลยคิดว่า ถ้าไม่มี ก็สร้างเกมของเราขึ้นมาเอง”
แนวคิดนั้นกลายเป็นจุดเริ่มต้นของ “Cold Chain Champion” บอร์ดเกมที่นำองค์ความรู้และประสบการณ์การสอนด้านโลจิสติกส์ของทีมอาจารย์ มาพัฒนาเป็นเครื่องมือการเรียนรู้เรื่อง Cold Chain หรือการจัดการโซ่ความเย็น ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อการจัดการสินค้าอาหาร สินค้าเกษตร ผัก ผลไม้ ตลอดจนสินค้าที่จำเป็นต้องควบคุมอุณหภูมิตลอดกระบวนการขนส่งและจัดเก็บ
ย่อระบบ Cold Chain ของไทยไว้บนกระดาน
ความท้าทายของการสร้างเกมไม่ได้อยู่เพียงการทำให้ “สนุก” แต่ต้องทำให้ผู้เล่นเรียนรู้ทฤษฎีโดยไม่รู้สึกว่ากำลังนั่งท่องตำรา ทีมพัฒนาจึงนำโจทย์จริงของระบบโลจิสติกส์ไทยมาประกอบเป็นองค์ประกอบของเกม ตั้งแต่การวางตำแหน่งคลังสินค้า การวางแผน Supply การเลือกตลาด การจัดการสินค้า ไปจนถึงการบริหารต้นทุนและการขนส่ง โดยใช้แผนที่ประเทศไทยเป็นหนึ่งในฐานสำคัญของการจำลองสถานการณ์
ผู้เล่นจึงไม่ได้เพียงทอยลูกเต๋าหรือเดินหมาก แต่ต้องคิดว่า หากมีสินค้าอยู่ในมือ จะเลือกส่งไปตลาดใด คลังสินค้าควรอยู่ตรงไหน จะวางแผนเส้นทางอย่างไร และจะบริหารทรัพยากรอย่างไรให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
นี่คือการนำสิ่งที่เดิมอาจถูกอธิบายผ่านแผนภาพ สูตร หรือทฤษฎีหลายหน้า มาเปลี่ยนเป็น “สถานการณ์” ที่ผู้เรียนต้องตัดสินใจด้วยตัวเอง เพราะในโลกการทำงานจริง โลจิสติกส์ไม่ได้มีคำตอบเพียงข้อเดียวแต่คือการเลือกคำตอบที่เหมาะสมที่สุด ภายใต้เวลา ต้นทุน ทรัพยากร และข้อจำกัดที่มีอยู่
เมื่อผู้เชี่ยวชาญ Logistics จับมือ Game Designer
แม้ทีมอาจารย์จะมีความเชี่ยวชาญด้านโลจิสติกส์ แต่การสร้างเกมที่มีทฤษฎีครบถ้วนไม่ได้หมายความว่าเกมนั้นจะสนุกโดยอัตโนมัติ นี่จึงกลายเป็นอีกหนึ่งจุดสำคัญของการพัฒนา Cold Chain Champion เมื่อองค์ความรู้ด้านโลจิสติกส์ถนำไปเชื่อมกับศาสตร์ด้านการออกแบบเกม โดยประสานความร่วมมือกับ คณะดิจิทัลมีเดีย สาขาการออกแบบเกม มหาวิทยาลัยศรีปทุม เพื่อช่วยออกแบบ Game Mechanic และประสบการณ์ของผู้เล่น
“ถ้าเราเอาทฤษฎีใส่ลงไปอย่างเดียว เด็กก็อาจจะไม่สนุก เรามีความเชี่ยวชาญด้านเนื้อหา แต่เรื่อง Mechanic ของเกมเราต้องการคนที่เชี่ยวชาญจริงๆ จึงนำศาสตร์ด้านการออกแบบเกมเข้ามาช่วย”
การทำงานร่วมกันระหว่างสองศาสตร์ทำให้ Cold Chain Champion ไม่ได้เป็นเพียงสื่อประกอบการสอน แต่สะท้อนอีกแนวคิดสำคัญของการศึกษาในยุคใหม่ นั่นคือ นวัตกรรมจำนวนมากไม่ได้เกิดขึ้นจากศาสตร์ใดศาสตร์หนึ่ง แต่เกิดจากการนำความเชี่ยวชาญต่างสาขามาเชื่อมกันเพื่อแก้โจทย์เดียวกัน
สิ่งที่บอร์ดเกมสอนได้ อาจไม่ปรากฏอยู่ในข้อสอบ
อีกหนึ่งคุณค่าของ Cold Chain Champion ไม่ได้อยู่เฉพาะองค์ความรู้เรื่อง Cold Chain เท่านั้น
ระหว่างที่ผู้เรียนนั่งล้อมวงอยู่รอบกระดาน อาจารย์สามารถมองเห็นทักษะและพฤติกรรมหลายอย่างที่บางครั้งไม่สามารถมองเห็นได้จากคะแนนสอบ ใครเป็นคนริเริ่มวางแผน ใครกล้าตัดสินใจ ใครสามารถโน้มน้าวทีม ใครรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น หรือเมื่อสถานการณ์เปลี่ยน ใครสามารถปรับกลยุทธ์ได้เร็วกว่า
ทั้ง Leadership การเจรจาต่อรอง การวางแผน การแก้ปัญหา การสื่อสาร และการทำงานร่วมกับผู้อื่น ล้วนสามารถเกิดขึ้นระหว่างการเล่นโดยไม่ได้มีคำสั่งว่า “ตอนนี้ต้องแสดงภาวะผู้นำ” หรือ “โจทย์ข้อนี้คือการฝึกเจรจา”
ผศ.ดร.ธรินี อธิบายว่า เสน่ห์สำคัญของบอร์ดเกมอยู่ตรงที่ทักษะเหล่านี้ถูกแสดงออกมาอย่างเป็นธรรมชาติ“บางทักษะเราไม่ได้กำหนดเลยว่านักศึกษาจะต้องแสดงออกมา แต่เขาแสดงออกระหว่างเล่นเกมเอง เราเห็นทั้งสีหน้า ปฏิกิริยา ความเป็นผู้นำ และการเจรจาต่อรอง ซึ่งเป็นสิ่งที่แตกต่างจากการเรียนทฤษฎีเพียงอย่างเดียว” นี่ทำให้ “เกม” กลายเป็นมากกว่าเครื่องมือสร้างความสนุก แต่เป็นพื้นที่ที่ผู้เรียนได้ทดลองใช้ Future Skills ผ่านสถานการณ์ที่ใกล้เคียงกับกระบวนการคิดในโลกการทำงาน
คำถามที่น่าสนใจคือ ในวันที่เทคโนโลยีการศึกษาพัฒนาไปไกล ทั้ง AI, Simulation และ Virtual Reality เหตุใดวิทยาลัยฯ จึงยังเลือกใช้ “บอร์ดเกม” ซึ่งเป็นกิจกรรมแบบ Face-to-Face คำตอบอยู่ที่สิ่งที่เทคโนโลยีบางประเภทอาจทดแทนได้ไม่ทั้งหมด นั่นคือ ปฏิสัมพันธ์ระหว่างคน
เมื่อผู้เรียนมานั่งอยู่รอบกระดานเดียวกัน พวกเขาต้องมองหน้า พูดคุย ต่อรอง รับฟัง และอ่านปฏิกิริยาของคนอื่น ขณะเดียวกันผู้สอนก็สามารถสังเกตพฤติกรรมที่เกิดขึ้นตรงหน้าได้ทันที
นี่จึงเป็นเหตุผลที่แม้ปัจจุบันวิทยาลัยฯ จะนำเทคโนโลยีใหม่เข้ามาใช้ในการเรียนอย่างต่อเนื่อง ทั้งห้องปฏิบัติการ เครื่องมือ และ VR ที่จำลองสภาพแวดล้อมของคลังสินค้า ให้ผู้เรียนได้ฝึกตั้งแต่กระบวนการรับสินค้า การจัดเก็บ ไปจนถึงการนำสินค้าออกจากคลัง แต่ Board Game ยังคงมีบทบาทในระบบการเรียนรู้ เพราะเครื่องมือแต่ละชนิดกำลังฝึกผู้เรียนคนละมิติ VR ช่วยให้เห็น “พื้นที่และกระบวนการ” ขณะที่ Board Game ช่วยเปิดให้เห็น “วิธีคิดและพฤติกรรมของคน”
จาก “เรียนให้รู้” สู่ “เรียนให้ใช้เป็น”
นักศึกษาที่ผ่านการเล่น Cold Chain Champion สะท้อนว่า การเรียนรู้ผ่านเกมทำให้เนื้อหาที่มีทฤษฎีจำนวนมากรู้สึกเข้าถึงง่ายขึ้น และช่วยลดความกดดันจากการเรียนแบบเดิม
สำหรับนักศึกษาบางคน Cold Chain Champion ยังเป็นหนึ่งในเกมแรก ๆ ที่ได้สัมผัสตั้งแต่ก้าวเข้าสู่การเรียนในระดับมหาวิทยาลัย ก่อนจะต่อยอดไปสู่บอร์ดเกมด้านโลจิสติกส์ในหัวข้ออื่นที่มีระดับความซับซ้อนและองค์ความรู้แตกต่างกัน
ด้านทีมพัฒนาเองไม่ได้หยุดอยู่ที่ความรู้สึกของผู้เล่น แต่ยังนำกระบวนการวิจัยมาใช้ติดตามผลการเรียนรู้และ Feedback โดยจากข้อมูลการศึกษาของทีม พบว่าผู้เรียนประมาณ ร้อยละ 80 มีความพึงพอใจกับรูปแบบการเรียนรู้ผ่านเกม และผลการเรียนรู้มีแนวโน้มดีขึ้น
สิ่งเหล่านี้สะท้อนแนวคิดสำคัญว่า การศึกษายุคใหม่อาจไม่จำเป็นต้องเลือกระหว่าง “ความรู้” กับ “ความสนุก” แต่สามารถออกแบบให้ทั้งสองสิ่งเกิดขึ้นพร้อมกันได้
6–7 ปีของการพัฒนา จากห้องเรียนสู่ความหวังสร้าง Impact ระดับประเทศ
เส้นทางของ Cold Chain Champion ไม่ได้เกิดขึ้นในเวลาไม่กี่เดือน แต่ผ่านการทดลอง ปรับปรุง และพัฒนาต่อเนื่องมาราว 6–7 ปี จากโจทย์เริ่มต้นที่ต้องการทำให้นักศึกษาของตนเองเข้าใจทฤษฎีโลจิสติกส์ง่ายขึ้น วันนี้เกมยังถูกมองเป็นเครื่องมือที่จะช่วยอธิบายคำที่ดูซับซ้อนอย่าง “Logistics”, “Supply Chain” และ “Cold Chain” ให้คนรุ่นใหม่ โดยเฉพาะนักเรียนระดับมัธยมศึกษา สามารถเข้าใจได้ผ่านประสบการณ์ตรงจากการเล่น เพราะก่อนจะถามเด็กว่าอยากเรียนโลจิสติกส์หรือไม่ สิ่งสำคัญกว่าคือทำอย่างไรให้พวกเขารู้เสียก่อนว่า “โลจิสติกส์จริงๆ แล้วคืออะไร”
ในมุมของ ผศ.ดร.ธรินี โลจิสติกส์ในวันนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการขนส่งหรือการทำงานในโรงงาน แต่เชื่อมโยงตั้งแต่การนำเข้า–ส่งออก E-Commerce เทคโนโลยี ไปจนถึงระบบเศรษฐกิจระดับโลก โดยหัวใจสำคัญคือการสร้าง Value ผ่านการลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพ
ยิ่งโลกธุรกิจเปลี่ยนเร็ว การผลิตคนเข้าสู่อุตสาหกรรมจึงไม่สามารถอาศัยเพียงตำราได้ แต่ต้องเปิดโอกาสให้ภาคธุรกิจเข้ามาร่วมออกแบบการเรียนรู้ ถ่ายทอดประสบการณ์จริง ตลอดจนเชื่อมผู้เรียนเข้าสู่เครือข่ายการทำงานตั้งแต่ยังอยู่ในมหาวิทยาลัย Cold Chain Champion จึงอาจเป็นเพียง “กระดานเกม” หนึ่งชุดเมื่อมองจากภายนอก แต่ภายใต้หมาก การ์ด และแผนที่ประเทศไทยบนโต๊ะ กลับซ่อนวิธีคิดอีกชุดหนึ่งของการศึกษาเอาไว้
บางครั้งบทบาทของห้องเรียนอาจเป็นเพียงการสร้างสถานการณ์ที่ดีพอ แล้วเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้คิด ทดลอง ตัดสินใจ ผิดพลาด และค้นพบคำตอบด้วยตัวเอง และนั่นอาจเป็นเหตุผลที่หลังจากใช้เวลากว่า 6–7 ปีในการพัฒนา ทีมผู้สร้าง Cold Chain Champion เชื่อว่า เกมที่เริ่มต้นจากโจทย์เล็กๆ ในห้องเรียน มีศักยภาพที่จะก้าวต่อไปสู่การเป็นเครื่องมือการเรียนรู้ที่สร้าง
เพราะโลกการทำงานจริงไม่มี PowerPoint คอยบอกว่า “สไลด์ต่อไปต้องทำอะไร” สิ่งที่ผู้เรียนต้องมี คือความสามารถในการคิด ตัดสินใจ และรับมือกับสิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้า และนั่นคือสิ่งที่ Cold Chain Champion กำลังพยายามฝึกให้เกิดขึ้นตั้งแต่วันนี้
#วิทยาลัยโลจิสติกส์การบินและสมาร์ทโมบิลิตี้ #มหาวิทยาลัยศรีปทุม #Logistics #SupplyChain #DekSPU #เรียนกับตัวจริง #ประสบการณ์จริง #SripatumUniversity #spu #โอกาส #ส่งเสริมผลักดัน #FutureSkill #ColdChain
