เทคโนโลยีโดรนกำลังมีบทบาทมากขึ้นในหลากหลายอุตสาหกรรม จากเดิมที่หลายคนคุ้นเคยกับการใช้โดรนถ่ายภาพทางอากาศ ปัจจุบันอากาศยานไร้คนขับถูกนำไปใช้ทั้งด้านการเกษตร งานสำรวจและวิศวกรรม ตลอดจนการสนับสนุนภารกิจช่วยเหลือผู้ประสบภัย ขณะที่การขนส่งสินค้าด้วยโดรนก็เริ่มมีการพัฒนาและทดสอบอย่างต่อเนื่อง การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวไม่ได้เปิดโอกาสเฉพาะอาชีพนักบินโดรนเท่านั้น แต่ยังเชื่อมโยงไปสู่ตำแหน่งงานด้านการวางแผนปฏิบัติการบิน การวิเคราะห์ข้อมูล การดูแลระบบอากาศยาน และการบริหารความปลอดภัย ซึ่งต้องอาศัยบุคลากรที่มีทักษะแตกต่างกัน

อาจารย์อรรถพล เลากุลศิริ อาจารย์ประจำสาขาวิชาการจัดการความปลอดภัยการบิน วิทยาลัยโลจิสติกส์ การบิน และสมาร์ทโมบิลิตี้ มหาวิทยาลัยศรีปทุม (SPU) เปิดมุมมองโอกาสทางอาชีพในอุตสาหกรรมอากาศยานไร้คนขับ (Drone/UAS) โดยอธิบายว่า การขยายตัวของเทคโนโลยีโดรนกำลังทำให้เกิดความต้องการบุคลากรที่มีความรู้เฉพาะทางหลากหลายด้าน เพราะการปฏิบัติภารกิจด้วยโดรนหนึ่งครั้ง ไม่ได้อาศัยเพียงผู้ควบคุมอากาศยาน แต่ต้องมีทีมงานที่รับผิดชอบทั้งการวางแผน การตรวจสอบระบบ การจัดการข้อมูล และการประเมินความเสี่ยง เพื่อให้การปฏิบัติงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัย

อาจารย์อรรถพล อธิบายว่า ปัจจุบันโดรนถูกนำไปประยุกต์ใช้ในหลายภาคส่วน เช่น ภาคการเกษตรที่ใช้โดรนฉีดพ่นสาร สำรวจพื้นที่เพาะปลูก และติดตามสุขภาพของพืช งานสำรวจและวิศวกรรมที่ใช้จัดทำแผนที่หรือตรวจสอบอาคารและโครงสร้างพื้นฐาน รวมถึงงานด้านการขนส่งและโลจิสติกส์ที่เริ่มพัฒนาและทดสอบการขนส่งสินค้าด้วยโดรน นอกจากนี้ ยังมีการนำโดรนมาใช้สนับสนุนภารกิจค้นหาและช่วยเหลือผู้ประสบภัย ทั้งการสำรวจพื้นที่น้ำท่วม การประเมินสถานการณ์จากมุมสูง และการลำเลียงสิ่งของจำเป็นไปยังพื้นที่ที่เข้าถึงได้ยาก

การใช้งานที่หลากหลายทำให้อุตสาหกรรมโดรนมีโอกาสทางอาชีพมากกว่าที่หลายคนเข้าใจ โดยนอกจากนักบินโดรนแล้ว ยังมีตำแหน่ง ผู้วางแผนการปฏิบัติการบิน (Flight Operations Planner) ซึ่งรับผิดชอบการวางแผนเส้นทางบิน ตรวจสอบพื้นที่ สภาพอากาศ และข้อจำกัดต่าง ๆ ก่อนปฏิบัติภารกิจ เพื่อให้การบินดำเนินไปอย่างมีประสิทธิภาพและปลอดภัย

ขณะเดียวกัน ยังมี ช่างเทคนิคอากาศยานไร้คนขับ (UAS Technician) ทำหน้าที่ตรวจสอบและบำรุงรักษาระบบอากาศยาน รวมถึง ผู้เชี่ยวชาญด้านข้อมูลและแผนที่ (GIS and Data Analyst) ซึ่งนำข้อมูลภาพถ่ายทางอากาศมาประมวลผล เพื่อใช้ประโยชน์ในงานสำรวจและการวางแผน นอกจากนี้ อาจารย์ยังมองไปถึงโอกาสการทำงานที่เกี่ยวข้องกับระบบบริหารจัดการจราจรอากาศยานไร้คนขับ หรือ UAS Traffic Management (UTM) ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่มีบทบาทต่อการรองรับการปฏิบัติการบินของโดรนจำนวนมากในน่านฟ้าอย่างปลอดภัยและเป็นระบบ

อย่างไรก็ตาม แม้จะเป็นการใช้อากาศยานไร้คนขับเช่นเดียวกัน แต่ลักษณะการทำงานและทักษะที่จำเป็นในแต่ละอุตสาหกรรมมีความแตกต่างกัน เนื่องจากแต่ละภารกิจมีวัตถุประสงค์ สภาพแวดล้อม และระดับความเสี่ยงที่ไม่เหมือนกัน

ตัวอย่างเช่น การใช้โดรนสำรวจพื้นที่และจัดทำแผนที่ ผู้ปฏิบัติงานต้องมีความรู้ด้านการวางแผนเส้นทางบิน การใช้กล้องและระบบเซนเซอร์ ตลอดจนการประมวลผลภาพถ่ายทางอากาศ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้องสำหรับนำไปใช้ในงานวิศวกรรมหรือการวางแผนพื้นที่ ส่วนงานเกษตรกรรมต้องเข้าใจลักษณะพื้นที่ สภาพอากาศ ความเร็วลม และการควบคุมปริมาณการฉีดพ่นให้เหมาะสม พร้อมคำนึงถึงความปลอดภัยจากสารเคมีที่อาจส่งผลต่อผู้ปฏิบัติงาน สิ่งมีชีวิต และสิ่งแวดล้อม

สำหรับการใช้โดรนในภารกิจค้นหาและช่วยเหลือผู้ประสบภัย อาจารย์อรรถพล มองว่าเป็นงานที่มีความซับซ้อนอีกลักษณะหนึ่ง เพราะต้องปฏิบัติการภายใต้สถานการณ์ที่ไม่แน่นอน ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่น้ำท่วม สภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลง หรือข้อจำกัดในการเข้าถึงพื้นที่ ผู้ปฏิบัติงานจึงต้องมีทักษะการตระหนักรู้สถานการณ์ การสื่อสาร การทำงานเป็นทีม และการตัดสินใจภายใต้ความกดดัน รวมถึงต้องประสานงานอย่างใกล้ชิดกับหน่วยงานที่รับผิดชอบภารกิจ

สิ่งเหล่านี้สะท้อนว่า การทำงานด้านโดรนไม่ได้วัดความสามารถเพียงการควบคุมอากาศยาน แต่ต้องเข้าใจเป้าหมายของภารกิจ สามารถวิเคราะห์ความเสี่ยง และเลือกใช้เทคโนโลยีให้เหมาะสมกับสถานการณ์จริง

“การบังคับโดรนให้บินได้ กับการปฏิบัติการบินโดรนอย่างปลอดภัย เป็นคนละเรื่องกัน” อาจารย์อรรถพล กล่าว พร้อมอธิบายว่า ความรู้ด้านความปลอดภัยการบิน การบริหารความเสี่ยง และกฎหมายการบิน เป็นพื้นฐานสำคัญสำหรับผู้ที่ต้องการประกอบอาชีพด้านอากาศยานไร้คนขับ เพราะแม้โดรนจะมีขนาดเล็กกว่าอากาศยานทั่วไป แต่ก็เป็นอากาศยานประเภทหนึ่งที่ต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบและข้อกำหนดด้านความปลอดภัย

ผู้ปฏิบัติงานจึงจำเป็นต้องมีทั้งทักษะการควบคุมอากาศยาน การวางแผนการบิน การระบุอันตราย การประเมินความเสี่ยง และความสามารถในการตัดสินใจอย่างเหมาะสม โดยในประเทศไทยมีสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (CAAT) เป็นหน่วยงานหลักในการกำกับดูแลการปฏิบัติการบินของอากาศยานไร้คนขับ ครอบคลุมการขึ้นทะเบียนอากาศยานและผู้บังคับอากาศยาน ตลอดจนข้อกำหนดเกี่ยวกับพื้นที่บิน ความสูง และเงื่อนไขการปฏิบัติการบิน

อาจารย์อรรถพล ระบุว่า ปัจจุบัน CAAT มีระบบ UAS Portal สำหรับการดำเนินการเกี่ยวกับการขึ้นทะเบียนโดรน การรับรองผู้บังคับอากาศยานไร้คนขับ และการขออนุญาตปฏิบัติการบิน โดยผู้ที่สนใจเข้าสู่สายงานนี้ควรศึกษาความรู้พื้นฐานด้านห้วงอากาศ ปัจจัยมนุษย์ กฎหมายและข้อบังคับทางอากาศ ตลอดจนขั้นตอนการปฏิบัติงาน ซึ่งเป็นองค์ความรู้สำคัญสำหรับการปฏิบัติการบินและการสอบขึ้นทะเบียนผู้บังคับอากาศยานไร้คนขับ

สำหรับนักศึกษาที่สนใจประกอบอาชีพด้านโดรน อาจารย์อรรถพล แนะนำให้เริ่มต้นจากการสร้างพื้นฐานความรู้ที่ถูกต้องควบคู่กับการฝึกทักษะปฏิบัติการบิน โดยศึกษาหลักการบิน ระบบควบคุมอากาศยาน การวางแผนการบิน ห้วงอากาศ อุตุนิยมวิทยาการบิน และข้อกำหนดของ CAAT ก่อนพัฒนาทักษะผ่านการฝึกด้วย Drone Simulator และการควบคุมอากาศยานจริงภายใต้สถานการณ์ต่างๆ

นอกจากนี้ การศึกษาดูงาน การเข้าร่วมอบรม การทำโครงงาน และการเลือกฝึกสหกิจศึกษาในสถานประกอบการที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีโดรน ยังเป็นโอกาสสำคัญที่จะช่วยให้นักศึกษาเข้าใจกระบวนการทำงานจริง ได้เรียนรู้จากผู้เชี่ยวชาญ และค้นพบว่าตนเองมีความสนใจในสายงานใดของอุตสาหกรรมอากาศยานไร้คนขับ

อาจารย์อรรถพล ทิ้งท้ายว่า บทบาทของอาจารย์ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการถ่ายทอดความรู้ในห้องเรียน แต่ยังต้องช่วยเปิดโอกาสให้นักศึกษาได้ค้นพบความสนใจและศักยภาพของตนเอง เพื่อให้สามารถนำองค์ความรู้ไปพัฒนาทักษะและเตรียมความพร้อมสำหรับเส้นทางอาชีพที่ต้องการในอนาคต

เมื่อเทคโนโลยีโดรนถูกนำไปประยุกต์ใช้ในภารกิจที่หลากหลายมากขึ้น เส้นทางอาชีพในอุตสาหกรรมอากาศยานไร้คนขับจึงไม่ได้จำกัดอยู่ที่การเป็นนักบินโดรนอีกต่อไป แต่ยังครอบคลุมการวางแผนปฏิบัติการบิน การบำรุงรักษาระบบ การวิเคราะห์ข้อมูล และการจัดการความปลอดภัย ซึ่งล้วนต้องอาศัยความรู้เฉพาะทางและประสบการณ์ปฏิบัติงานที่เหมาะสมกับแต่ละภารกิจ

#มหาวิทยาลัยศรีปทุม #SPU #SmartMobility #เรียนกับตัวจริงประสบการณ์จริง #FutureSkills #ส่งเสริมผลักดัน #โอกาส #ศรีปทุม #SripatumUniversity #วิทยาลัยโลจิสติกส์การบินและสมาร์ทโมบิลิตี้ #การจัดการความปลอดภัยการบิน