ในวันที่ AI และระบบอัตโนมัติเข้ามามีบทบาทในอุตสาหกรรมโลจิสติกส์มากขึ้น คำถามสำคัญอาจไม่ใช่เพียงว่าเทคโนโลยีจะเข้ามาทำงานแทนมนุษย์ได้มากแค่ไหน แต่คือคนทำงานโลจิสติกส์ต้องพัฒนาทักษะอะไร เพื่อให้สามารถทำงานร่วมกับเทคโนโลยีและรับมือกับความซับซ้อนของธุรกิจในอนาคต โดยเฉพาะในอีก 5 ปีข้างหน้า ที่งานประจำซึ่งมีขั้นตอนชัดเจนอาจถูกแทนที่ด้วยระบบอัตโนมัติมากขึ้น ขณะที่บุคลากรต้องขยับบทบาทจากผู้ปฏิบัติงานไปสู่ผู้ควบคุม วิเคราะห์ และปรับปรุงกระบวนการทำงาน

ดร.สุวัฒน์ จรรยาพูน ผู้อำนวยการหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการจัดการโลจิสติกส์และโซ่อุปทาน วิทยาลัยโลจิสติกส์ การบิน และสมาร์ทโมบิลิตี้ มหาวิทยาลัยศรีปทุม (SPU) เปิดมุมมองทักษะที่บุคลากรโลจิสติกส์ยุคใหม่จำเป็นต้องมี ทั้งการคิดเชิงระบบ (Systems Thinking) การใช้ข้อมูลและเทคโนโลยี การตัดสินใจในสถานการณ์ซับซ้อน ตลอดจนทักษะการสื่อสารและทำงานร่วมกับผู้อื่น พร้อมแนะนำแนวทางพัฒนาตนเองสำหรับนักศึกษาที่กำลังเตรียมเข้าสู่ตลาดแรงงาน

ดร.สุวัฒน์ อธิบายว่า งานโลจิสติกส์ที่มีลักษณะทำซ้ำตามขั้นตอน เช่น การบันทึกข้อมูล การตรวจนับและจัดเก็บสินค้า การรับสินค้า หรือการจัดตารางเดินรถ มีแนวโน้มถูกทดแทนด้วยระบบอัตโนมัติมากขึ้น เนื่องจากเป็นงานที่มีลำดับการทำงานชัดเจน และการใช้แรงงานมนุษย์อาจเกิดข้อผิดพลาดจากความเหนื่อยล้าหรือการหลงลืมได้

ลักษณะงานเหล่านี้สอดคล้องกับการคิดอย่างเป็นขั้นตอน (Systematic Thinking) ที่มุ่งจัดลำดับกระบวนการทำงานให้เป็นมาตรฐาน เช่น การจัดทำคู่มือปฏิบัติงาน (SOP) สำหรับการแพ็กสินค้า การตรวจสอบความถูกต้อง และการปล่อยรถขนส่งตามกำหนดเวลา ซึ่งสามารถนำระบบอัตโนมัติมาช่วยดำเนินงานได้

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่องค์กรต้องการจากคนทำงานในอนาคตไม่ใช่เพียงความสามารถในการทำตามขั้นตอน แต่ต้องสามารถมองเห็นความเชื่อมโยงของกระบวนการทั้งหมด หรือ Systems Thinking (การคิดเชิงระบบ) ซึ่งเป็นการมองภาพรวมและวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบต่าง ๆ ภายในธุรกิจ

ดร.สุวัฒน์ ยกตัวอย่างว่า หากบริษัทต้องการเปลี่ยนนโยบายเป็นการจัดส่งสินค้าฟรี คนทำงานโลจิสติกส์ต้องสามารถวิเคราะห์ผลกระทบที่เชื่อมโยงกัน ทั้งจำนวนคำสั่งซื้อจากฝ่ายขาย ข้อจำกัดด้านพื้นที่คลังสินค้า สภาพการจราจร ตลอดจนผลกระทบต่อกระแสเงินสดของบริษัท ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะต้นทุนการขนส่งเพียงด้านเดียว

ทักษะดังกล่าวจะทำให้บุคลากรสามารถอ่านและวิเคราะห์ข้อมูลจากระบบ นำข้อมูลไปประกอบการตัดสินใจทางธุรกิจ รวมถึงทำงานร่วมกับคู่ค้าตลอดโซ่อุปทานได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยบทบาทของคนโลจิสติกส์จะค่อย ๆ เปลี่ยนจากผู้ปฏิบัติงาน ไปเป็นผู้ควบคุมและพัฒนากระบวนการทำงานมากขึ้น

สำหรับคำถามว่าคนทำงานโลจิสติกส์จำเป็นต้องมีความรู้ด้านเทคโนโลยีมากน้อยเพียงใด ดร.สุวัฒน์ มองว่าไม่จำเป็นต้องมีทักษะการเขียนโปรแกรมในระดับสูง แต่สิ่งสำคัญคือต้องสามารถใช้เทคโนโลยีและเข้าใจการทำงานของระบบที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจ

โดยเริ่มต้นจากทักษะพื้นฐาน เช่น การใช้ Microsoft Excel เพื่อจัดการข้อมูล การนำเสนอผลการดำเนินงานและติดตามตัวชี้วัดผ่าน Dashboard ก่อนพัฒนาไปสู่การทำความเข้าใจระบบบริหารทรัพยากรองค์กร (ERP) ระบบบริหารคลังสินค้า (WMS) และระบบบริหารการขนส่ง (TMS) รวมถึงใช้ AI เป็นผู้ช่วยวิเคราะห์ข้อมูลเบื้องต้นและสรุปผลการทำงาน

นอกจากทักษะด้านข้อมูลและระบบดิจิทัลแล้ว ดร.สุวัฒน์ ยังมองว่าบุคลากรโลจิสติกส์ยุคใหม่ควรพัฒนาความรู้ด้าน Green Logistics หรือการจัดการโลจิสติกส์ที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อม ตั้งแต่การคำนวณ Carbon Footprint ตาม Scope 1–3 ไปจนถึงการออกแบบระบบโลจิสติกส์ย้อนกลับ (Reverse Logistics) รวมถึงความเข้าใจด้านการขนส่งหลายรูปแบบ (Multimodal Transport) เงื่อนไขการค้าระหว่างประเทศ (Incoterms) สิทธิทางการค้า พิธีการศุลกากร และกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง เพื่อช่วยบริหารต้นทุนและระยะเวลาขนส่ง

อีกหนึ่งทักษะสำคัญคือการจัดการซัพพลายเชนมูลค่าสูงและสินค้าเฉพาะทาง เช่น สินค้าควบคุมอุณหภูมิ (Cold Chain) สินค้าเกษตร อาหาร และยา ซึ่งต้องอาศัยระบบติดตามและตรวจสอบย้อนกลับเพื่อควบคุมคุณภาพและลดความสูญเสีย ตลอดจนความสามารถในการคิดและตัดสินใจร่วมกับ AI วิเคราะห์ปัญหาซับซ้อน และปรับปรุงกระบวนการทำงานเพื่อลดกิจกรรมที่ก่อให้เกิดความสูญเปล่า

ทักษะทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นว่า คนทำงานโลจิสติกส์ในอนาคตจำเป็นต้องมีความเข้าใจธุรกิจควบคู่กับการใช้เทคโนโลยี ไม่ใช่เพียงรู้จักเครื่องมือ แต่ต้องสามารถนำไปใช้เพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานได้จริง

แม้ AI จะสามารถประมวลผลข้อมูลและเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาได้ดีขึ้น แต่ ดร.สุวัฒน์ เน้นย้ำว่าทักษะของมนุษย์ยังคงมีความสำคัญ โดยเฉพาะความสามารถในการตั้งคำถามให้ถูกต้อง การตรวจสอบความสมเหตุสมผลของผลลัพธ์ และการตัดสินใจภายใต้ข้อจำกัดของสถานการณ์จริง

เนื่องจากการทำงานโลจิสติกส์มีเหตุการณ์ไม่คาดคิดเกิดขึ้นได้เสมอ ไม่ว่าจะเป็นรถขนส่งเสีย สินค้าติดด่านศุลกากร ความขัดแย้งระหว่างประเทศ หรือภัยธรรมชาติ ซึ่งบางสถานการณ์อาจมีข้อมูลไม่เพียงพอสำหรับการตัดสินใจ

บุคลากรที่มีทักษะ Systems Thinking จะสามารถมองเห็นผลกระทบที่เชื่อมโยงกัน วิเคราะห์ทางเลือก และแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้าโดยพยายามไม่ให้เกิดปัญหาใหม่ตามมา อีกทั้งยังสามารถคาดการณ์ความเสี่ยงและเตรียมแนวทางป้องกันไว้ล่วงหน้า

ขณะเดียวกัน การสื่อสารและการทำงานร่วมกัน เป็นอีกทักษะที่ขาดไม่ได้ เพราะงานโลจิสติกส์ต้องอาศัยการประสานงานระหว่างหลายฝ่าย หากข้อมูลไม่ชัดเจนหรือเกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อน อาจส่งผลกระทบต่อกระบวนการทำงานและทำให้ระบบซัพพลายเชนติดขัดได้

จากการพูดคุยกับสถานประกอบการ ดร.สุวัฒน์ ระบุว่า ทักษะที่ภาคธุรกิจให้ความสำคัญสำหรับนักศึกษาจบใหม่ ได้แก่ ความสามารถในการเรียนรู้งาน การนำเสนอ การสื่อสาร และความอดทนในการทำงาน

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่นักศึกษาควรพัฒนาเพิ่มเติมคือความสามารถในการเชื่อมโยงความรู้จากห้องเรียนเข้ากับสถานการณ์ทำงานจริง เพื่อให้เข้าใจกระบวนการอย่างเป็นระบบ วิเคราะห์ปัญหา และเสนอแนวทางปรับปรุงการดำเนินงานได้ อีกหนึ่งทักษะที่สำคัญคือการใช้ข้อมูลประกอบการทำงาน เช่น สามารถอ่านรายงานจากระบบ สรุปปัญหาที่พบ และนำเสนอแนวทางแก้ไขได้อย่างมีเหตุผล

สำหรับนักศึกษาที่ต้องการพัฒนาทักษะเพื่อรองรับการทำงานในอีก 5 ปีข้างหน้า ดร.สุวัฒน์ แนะนำว่า ไม่ควรจำกัดการเรียนรู้ไว้เฉพาะเนื้อหาในห้องเรียน แต่ควรใช้โอกาสจากกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อขยายความเข้าใจและฝึกประยุกต์องค์ความรู้ ทั้งการศึกษาดูงาน การเข้าร่วมสัมมนา การติดตามข่าวสารอุตสาหกรรม และการพูดคุยแลกเปลี่ยนกับอาจารย์หรือผู้เชี่ยวชาญ รวมถึงการเข้าร่วมการแข่งขันด้านวิชาการและวิชาชีพ ตั้งแต่ระดับสถาบัน ระดับชาติ ไปจนถึงระดับนานาชาติ ซึ่งช่วยพัฒนาทั้งความรู้ การแก้ปัญหา และการสื่อสาร

การเรียนรู้เพิ่มเติมในสาขาอื่น เช่น ภาษาที่สามหรือความรู้ด้านวิชาชีพที่เกี่ยวข้อง ยังช่วยเพิ่มความสามารถในการมองปัญหาจากหลายมิติและพัฒนาทักษะการคิดเชิงระบบได้ดียิ่งขึ้น

ในส่วนของการเตรียมประสบการณ์ทำงานจริง ดร.สุวัฒน์ อธิบายว่า วิทยาลัยโลจิสติกส์ การบิน และสมาร์ทโมบิลิตี้ มหาวิทยาลัยศรีปทุม ให้ความสำคัญกับการสหกิจศึกษา ซึ่งเปิดโอกาสให้นักศึกษานำความรู้จากห้องเรียนไปประยุกต์ใช้ในสถานประกอบการ โดยมีการจัดทำโครงงานเสนอแนวทางปรับปรุงกระบวนการทำงานจริง เพื่อให้นักศึกษาได้ฝึกวิเคราะห์ปัญหาและพัฒนาวิธีการทำงานจากประสบการณ์ตรง

นอกจากนี้ อาจารย์ยังแนะนำให้นักศึกษาเก็บรวบรวมผลงานจากกิจกรรม การแข่งขัน และการฝึกประสบการณ์ต่าง ๆ เป็นแฟ้มสะสมผลงาน (Portfolio) เพื่อใช้แสดงความสามารถเมื่อสมัครงาน โดยมองว่าผลงานที่สะท้อนประสบการณ์จริงสามารถสร้างความน่าเชื่อถือให้กับผู้สมัครได้มากกว่าการนำเสนอผลการเรียนเพียงอย่างเดียว

ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของอุตสาหกรรมโลจิสติกส์ในยุค AI สิ่งที่บุคลากรต้องเตรียมพร้อมจึงไม่ใช่เพียงการเรียนรู้เทคโนโลยีใหม่ แต่ต้องพัฒนาทักษะการคิดเชิงระบบ การวิเคราะห์ข้อมูล การสื่อสาร และความสามารถในการแก้ปัญหาจากสถานการณ์จริง เพื่อปรับตัวจากผู้ปฏิบัติงานสู่บุคลากรที่มีบทบาทในการบริหารและพัฒนาระบบซัพพลายเชนในอนาคต

#มหาวิทยาลัยศรีปทุม #SPU #SmartMobility #เรียนกับตัวจริงประสบการณ์จริง #FutureSkills #ส่งเสริมผลักดัน #โอกาส #ศรีปทุม #SripatumUniversity #วิทยาลัยโลจิสติกส์การบินและสมาร์ทโมบิลิตี้