ก่อนที่เครื่องบินหนึ่งลำจะทะยานขึ้นสู่ท้องฟ้า มีคนจำนวนมากกำลังทำงานอยู่เบื้องหลัง ตั้งแต่ทีมวางแผนและติดตามเที่ยวบิน เจ้าหน้าที่ควบคุมน้ำหนักและสมดุลอากาศยาน ทีมปฏิบัติงานภาคพื้น ไปจนถึงผู้เชี่ยวชาญที่ทำหน้าที่วิเคราะห์ความเสี่ยงและดูแลมาตรฐานความปลอดภัย ทุกตำแหน่งต่างมีบทบาทสำคัญในการทำให้การเดินทางหนึ่งเที่ยวบินดำเนินไปตามแผนอย่างปลอดภัย และนี่คือโลกของอุตสาหกรรมการบินที่เปิดโอกาสทางอาชีพมากกว่าภาพจำของการเป็นนักบินหรือพนักงานต้อนรับบนเครื่องบิน
ดร.สุภาพร สอนอินทร์ หัวหน้าสาขาวิชาการจัดการความปลอดภัยการบิน วิทยาลัยโลจิสติกส์ การบิน และสมาร์ทโมบิลิตี้ มหาวิทยาลัยศรีปทุม (SPU) อธิบายว่า การเรียน Aviation Safety ไม่ได้จำกัดเส้นทางอาชีพไว้เฉพาะงานด้านความปลอดภัยโดยตรง แต่ยังสามารถนำความรู้ไปต่อยอดสู่งานปฏิบัติการบิน งานสนามบิน งานบริการภาคพื้น การขนส่งสินค้าทางอากาศ และการปฏิบัติการอากาศยานไร้คนขับ ซึ่งแต่ละสายงานล้วนเกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการความเสี่ยงและมาตรฐานความปลอดภัยในรูปแบบที่แตกต่างกัน
“ก่อนเครื่องบินจะออกเดินทางหนึ่งเที่ยว มีคนหลายทีมทำงานร่วมกัน ตั้งแต่ทีมวางแผนและติดตามเที่ยวบิน ทีมจัดการน้ำหนักและสมดุลอากาศยาน ทีมปฏิบัติงานลานจอด ไปจนถึงทีมที่รวบรวมรายงานและวิเคราะห์ความเสี่ยง งานเหล่านี้เป็นตัวอย่างว่าเด็กที่เรียน Aviation Safety สามารถเลือกได้ทั้งสายงานความปลอดภัยโดยตรง และสายงานปฏิบัติการที่ใช้ความรู้ด้านความปลอดภัยทุกวันค่ะ”
ภาพของอุตสาหกรรมการบินจึงไม่ได้มีเพียงอาชีพที่มองเห็นบนเครื่องบิน แต่ยังมีบุคลากรอีกหลายกลุ่มที่ทำงานร่วมกันตลอดกระบวนการ โดยองค์กรที่เกี่ยวข้องครอบคลุมทั้งสายการบิน ผู้ดำเนินการสนามบิน บริษัทบริการภาคพื้น ผู้ให้บริการขนส่งสินค้าทางอากาศ และผู้ประกอบการโดรน
หนึ่งในตัวอย่างที่ทำให้เห็นภาพชัดเจนคือ พนักงานอำนวยการบิน (Flight Operations Officer / Flight Dispatcher) ซึ่งทำหน้าที่สนับสนุนการวางแผนและควบคุมการปฏิบัติการบิน ตั้งแต่การพิจารณาเส้นทาง สภาพอากาศ ปริมาณเชื้อเพลิง และข้อจำกัดของสนามบิน ไปจนถึงการติดตามเที่ยวบินและประสานข้อมูลกับนักบินเมื่อสถานการณ์เปลี่ยนแปลง ขณะที่ เจ้าหน้าที่ปฏิบัติการลานจอด (Ramp Operations) ต้องประสานการทำงานของทีมภาคพื้น ทั้งการขนถ่ายสัมภาระ การจัดอุปกรณ์ และการเตรียมความพร้อมของอากาศยานก่อนออกเดินทางตามขั้นตอนความปลอดภัย
ส่วน เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยการบิน (Aviation Safety Officer) มีบทบาทในการรวบรวมรายงานเหตุการณ์ ประเมินความเสี่ยง และติดตามประสิทธิผลของมาตรการแก้ไขผ่านระบบการจัดการความปลอดภัย (Safety Management System: SMS) เช่น การวิเคราะห์ความเสี่ยงที่เกิดจากรถและอุปกรณ์ภายในลานจอด หรือการติดตามแนวโน้มเหตุการณ์จากการปฏิบัติการบิน เพื่อหาแนวทางป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์ลักษณะเดิมซ้ำอีก
ดร.สุภาพร ยกตัวอย่างให้เห็นว่า ทั้งสามตำแหน่งอาจมีหน้าที่แตกต่างกัน แต่ล้วนทำงานเกี่ยวข้องกับเที่ยวบินเดียวกัน โดยคนหนึ่งดูแลการวางแผนและติดตามเที่ยวบิน อีกคนรับผิดชอบการปฏิบัติงานภาคพื้น ขณะที่อีกคนวิเคราะห์ความเสี่ยงจากกระบวนการทำงาน สิ่งนี้สะท้อนความหลากหลายของเส้นทางอาชีพที่นักศึกษาสามารถเลือกพัฒนาต่อได้ตามความสนใจและความถนัดของตนเอง
นอกเหนือจากงานปฏิบัติการโดยตรง ผู้ที่สนใจด้านมาตรฐานและการกำกับดูแลยังสามารถศึกษาเส้นทางอาชีพที่เกี่ยวข้องกับสำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย (กพท. หรือ CAAT) ซึ่งมีงานสนับสนุนการติดตามมาตรฐาน การวิเคราะห์ข้อมูลความปลอดภัย และการตรวจติดตามผู้ประกอบการตามขอบเขตของแต่ละตำแหน่ง รวมถึงงานด้านกฎหมายและมาตรฐานการรักษาความปลอดภัยการบิน (Aviation Security) ที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันการกระทำอันเป็นการแทรกแซงโดยมิชอบ เช่น การควบคุมการเข้าพื้นที่หวงห้ามและมาตรการตรวจค้น
อีกหนึ่งเส้นทางเฉพาะทางคือ งานสอบสวนอุบัติเหตุและอุบัติการณ์ของอากาศยาน (Aircraft Accident and Incident Investigation) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการรวบรวมหลักฐาน วิเคราะห์ลำดับเหตุการณ์และปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ก่อนจัดทำข้อเสนอแนะเพื่อป้องกันเหตุในอนาคต โดยผู้ที่สนใจจำเป็นต้องสะสมประสบการณ์และพัฒนาคุณสมบัติให้สอดคล้องกับบทบาทของหน่วยงานสอบสวน
สำหรับผู้ที่สนใจการปฏิบัติการบิน ยังมีเส้นทางการเป็นนักบินพาณิชย์ นักบินส่วนบุคคล และพนักงานควบคุมการจราจรทางอากาศ ซึ่งแต่ละอาชีพมีลักษณะงาน กระบวนการฝึกอบรม ใบอนุญาต และคุณสมบัติเฉพาะทางที่ต้องดำเนินการตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง ขณะที่นักบินโดรนหรือผู้บังคับอากาศยานไร้คนขับเป็นอีกทางเลือกหนึ่งสำหรับผู้สนใจเทคโนโลยีการบิน โดยมีภารกิจตั้งแต่งานสำรวจพื้นที่ การจัดทำแผนที่ ไปจนถึงการตรวจสอบโครงสร้างพื้นฐาน ภายใต้เงื่อนไขด้านความปลอดภัยและข้อกำหนดการปฏิบัติการบิน
โลกของ Aviation Safety ยังเชื่อมโยงกับธุรกิจสนามบินและการขนส่งสินค้าทางอากาศอย่างใกล้ชิด ไม่ว่าจะเป็นงานบริการผู้โดยสาร งานประตูขึ้นเครื่อง การจัดการสัมภาระ งานตัวแทนรับจัดการขนส่งสินค้าทางอากาศ (Air Freight Forwarding) ที่ต้องประสานลูกค้า สายการบิน และผู้ให้บริการคลังสินค้า รวมถึงงาน Air Cargo Operations ที่ดูแลการรับ ตรวจสอบ จัดเก็บ และส่งมอบสินค้าเข้าออกจากเที่ยวบินตามขั้นตอนและข้อกำหนดเฉพาะ
ประสบการณ์ในสายปฏิบัติการเหล่านี้ยังสามารถต่อยอดไปสู่บทบาทบริหารระดับต้นในอนาคต เช่น หัวหน้าทีมบริการผู้โดยสาร ทีมปฏิบัติการสถานี หรืองานดูแลการปฏิบัติการในพื้นที่สนามบิน ซึ่งต้องอาศัยความเข้าใจกระบวนการทำงาน การบริหารกำลังคน และการประสานงานระหว่างหลายฝ่าย
ความหลากหลายของอาชีพดังกล่าวไม่ใช่เพียงภาพของตำแหน่งงานที่อยู่ในอุตสาหกรรมเท่านั้น แต่เป็นสิ่งที่นักศึกษาของ SPU ได้มีโอกาสเรียนรู้ผ่านประสบการณ์ของผู้ที่ทำงานจริงด้วย
ดร.สุภาพร เล่าว่า สาขาวิชาการจัดการความปลอดภัยการบินมีตัวอย่างศิษย์เก่าที่กลับมาแบ่งปันประสบการณ์การทำงานใน 4 สาย ได้แก่ Flight Operations and Airline Representative, Flight Monitoring, Aviation Safety Officer และ Load Control ทำให้นักศึกษาได้รู้จักหน้าที่และความรับผิดชอบของแต่ละตำแหน่ง พร้อมมองเห็นทักษะที่จำเป็นก่อนเข้าสู่เส้นทางอาชีพที่สนใจ
ขณะเดียวกัน การเรียนรู้ผ่านสหกิจศึกษายังช่วยเชื่อมโยงองค์ความรู้ในห้องเรียนกับการทำงานในสถานประกอบการ โดยอาจารย์ยกตัวอย่างประสบการณ์ของนักศึกษาในงานเทคนิคและมาตรฐานการปฏิบัติการบินที่การบินไทย งานบริการภาคพื้นที่ BFS และงานพิธีการศุลกากรที่กรมศุลกากร ซึ่งเปิดมุมมองให้นักศึกษาได้เห็นว่า เบื้องหลังการดำเนินงานของหนึ่งเที่ยวบินมีระบบงานที่เกี่ยวข้องกันหลายด้าน ตั้งแต่การปฏิบัติการบิน การบริการภาคพื้น ไปจนถึงกระบวนการเคลื่อนย้ายสินค้า
ประสบการณ์เหล่านี้มีความสำคัญต่อการค้นหาเส้นทางอาชีพของนักศึกษา เพราะการได้สัมผัสลักษณะงานที่แตกต่างกันช่วยให้แต่ละคนเข้าใจความสนใจของตนเอง และมองเห็นว่าหากต้องการทำงานในตำแหน่งนั้น จำเป็นต้องพัฒนาความรู้หรือทักษะด้านใดเพิ่มเติม
อีกประเด็นที่น่าสนใจคือ ความรู้ด้าน Aviation Safety ไม่ได้จำกัดการนำไปใช้เฉพาะในอุตสาหกรรมการบินเท่านั้น เนื่องจากทักษะสำคัญของศาสตร์ด้านความปลอดภัยคือการระบุอันตราย ประเมินความเสี่ยง พิจารณาผลกระทบ และกำหนดมาตรการป้องกัน พร้อมติดตามว่ามาตรการเหล่านั้นสามารถลดความเสี่ยงได้จริงหรือไม่
ตัวอย่างเช่น ในธุรกิจคลังสินค้า อาจนำแนวคิดดังกล่าวไปวิเคราะห์ความเสี่ยงบริเวณที่รถยกและคนเดินใช้พื้นที่ร่วมกัน ส่วนธุรกิจขนส่งสามารถประยุกต์ใช้กับการวิเคราะห์เหตุการณ์เกือบเกิดอุบัติเหตุหรือความเสี่ยงจากความเหนื่อยล้าของผู้ขับขี่ ขณะที่ธุรกิจโดรนสำรวจหรือตรวจสอบโครงสร้างพื้นฐานสามารถนำไปใช้วางแผนภารกิจและประเมินความเสี่ยงของพื้นที่ปฏิบัติงาน
จากองค์ความรู้ดังกล่าว จึงสามารถต่อยอดไปสู่งานเจ้าหน้าที่บริหารความเสี่ยงด้านปฏิบัติการ ผู้ประสานงานด้านมาตรฐานและคุณภาพในธุรกิจโลจิสติกส์ รวมถึงผู้ประสานงานปฏิบัติการหรือความปลอดภัยโดรน ตลอดจนงานประสานงานด้านความปลอดภัยในอาคารและสถานประกอบการขนาดใหญ่ โดยบางตำแหน่ง เช่น เจ้าหน้าที่ความปลอดภัยในการทำงาน (จป.) จำเป็น
#SPU #SPUSE # วิทยาลัยโลจิสติกส์การบินและสมาร์ทโมบิลิตี้ #เรียนกับตัวจริงประสบการณ์จริง #Entrepreneurship #เรียนกับตัวจริงประสบการณ์จริง #DEKSPU #FutureSkills #ส่งเสริมผลักดัน #โอกาส #ศรีปทุม #SripatumUniversity #มหาวิทยาลัยศรีปทุม #AviationSafety #Aviation Safety #การจัดการความปลอดภัยการบิน









